امروز : سه شنبه, 02 خرداد 1396

24 ژانویه 1872، تولد موریس ویلیام تراورز شیمی‌دان انگلیسی

IMAGE

تراورز با شیمی‌دان اسکاتلندی ویلیام رمزی در اکتشاف گازهای نجیب کریپتون (Kr)، زنون (Ne) و نئون (Ne) همکاری...

ادامه مطلب...

گرافن

IMAGE

اگر چه کربن می تواند با پیوند برقرار کردن با چهار اتم  یک شبکه ی سه بعدی در الماس را ایجاد کند ، اما وقتی کربن با سه اتم کربن پیوند برقرار میکند یک ورقه ی دوبعدی ایجاد می شود .  این ورقه ها را گرافن می نامند .

...

ادامه مطلب...

ویتامین آ

IMAGE

ویتامین آ

رتینول یا ویتامین A یکی از ویتامینهای محلول در چربی می‌باشد. ویتامین A از ترکیباتی به نام رتینوئیدها ساخته می‌شود که فرمهای فعال ویتامین A هستند و در طبیعت به چند صورت موجود می‌باشند. در طبیعت...

ادامه مطلب...

نایلون 6

IMAGE

نایلون 6 یکی از اعضای خانواده ی پلیمرهای ترموپلاستیک نایلونی است که به نام پلی آمید شناخته می شوند. نایلون 6 نخستین بار توسط پول اسکلاک تولید شد. نایلون 6 یکی از پرکاربرد ترین پلیمرها است. الیاف نایلون 6 بسیار محکم...

ادامه مطلب...

سوربیتول

IMAGE

سوربیتول یک الکل پلی هیدریک می باشد و در طبیعت به طور گسترده ای توزیع شده است غنی ترین منبع سوربیتول دانه های سماق کوهی (Rowan or maintain Ash berry) می باشد . اما فراورده طبیعی و دست نخورده آن از نظر تجارتی ارزشی ندارد .این ماده...

ادامه مطلب...

اسید کربنیک

IMAGE

اسید کربنیک در نتیجه واکنش دی‌اکسید کربن و آب تولید می‌شود.

  ادامه مطلب...

تترامتيل سيلان (TMS)

IMAGE

تترامتيل سيلان (TMS) يا 4(CH3)Si در مطالعات پروتوني رزونانس مغناطيسي هسته NMR به عنوان استاندارد دروني استفاده مي‌شود.

ادامه مطلب...

پرفلوئورو اکتانوئیک اسید

IMAGE

پرفلوئورو اکتانوئیک اسید PFOA یا پنتادکافلوئورو اکتانوئیک اسید یک مایع بی رنگ با دمای جوش در حد 189 – 192 درجه سانتی گراد می باشد. این ماده به طور گسترده به عنوان یک سورفاکتانت در پلیمریزاسیون امولسیون...

ادامه مطلب...

هیدروژن سولفید

IMAGE

هیدروژن سولفید (H2S) گازی بی رنگ و متراکم می باشد. در غلظت کم بوی تخم مرغ آب پز داشته و در غلظت بالا به شدت سمی بوده و حتی دارای قابلیت انفجار است. این گاز در طبیعت...

ادامه مطلب...

فورانیول عامل بوی توت فرنگی

IMAGE

فورانیول ترکیبی طبیعی با اتمهای اکسیژن در گروه عاملی کتون، هیدروکسیل و اتر می باشد. این ترکیب در ابتدا به عنوان ماده بوی توت فرنگی شناخته شد اما در سایر مواد غذایی...

ادامه مطلب...

مجله علمی ـ خبری کمیکا فروردین ماه 1395

IMAGE

در این شماره می خوانید:

>> گرمایش زمین: یخچالهای طبیعی نیوزلند بیست درصد کوتاه تر شده اند

>> روش تازه محققان برای درمان سکته مغزی

>> خزانه جهانی برای نگهداری بذرهای کشاورزی در قطب شمال

>> استفاده از امواج فراصوتی برای بهبود کیفیت نان

ادامه مطلب...

سرکه، خواص و طرز تهیه

سِرکه مایع ترشی است که از اکسید شدن اتانول موجود در آب سیب، آبجو و موادی از این قبیل به دست می‌آید. معمولاً ۳ تا ۵ درصد از حجم سرکه‌ها، اسید استیک می‌باشد. سرکه‌های طبیعی، اسید تاتاریک و جوهر لیموی کمتری دارند.

سرکه معمولی افزون بر داشتن آنتی بیوتیکهای طبیعی، پس از تخمیر دارای اسید آمینه‌های بیولوژیک می‌شود، در صورتی که در سرکه مصنوعی این ماده مهم وجود ندارد.

فرایند تولید سرکه شامل دو مرحله است که هر دو مرحله طی واکنشی هوازی انجام می گردد؛ یعنی لازم است جریان هوا هر چند به مقدار کم، برقرار باشد. در مرحله اول ماده اولیه طی 50 الی 70 روز تخمیر شده و در حالتی شبیه جوشیدن به آرامی له و پوسیده شده و مایع جدا شده از تفاله ماده اولیه در مرحله اول، در مرحله دوم طی 10 الی 20 روز به سرکه ترش تبدیل می گردد؛ یعنی در مجموع بین دو تا سه ماه زمان برای تهیه سرکه لازم است.

مواد و شرایط لازم

میوه یا ماده اولیه

سرکه تقریباً از هر ماده ای که به مقدار کافی شیرینی (قند) داشته باشد تا در فرایند تولید سرکه به اسید استیک طبیعی تخمیر شود، تهیه می گردد. انگور، خرما، کشمش، سیب، گلابی، توت، انجیر، انار شیرین و هر میوه ای که به اندازه کافی شیرینی داشته باشد به عنوان ماده اولیه و اصلی تولید سرکه قابل استفاده هستند که البته سرکه تولید شده از هریک از این مواد نیز غیر از خواص عمومی و مشترک در تمامی سرکه های طبیعی، دارای خاصیت های خاص آن نوع سرکه است. مقدار مورد نیاز از ماده اولیه بسته به نوع سرکه و میزان نیاز تولید سرکه دارد، مثلاً اگر ماده اولیه، شیرینی مناسبی داشته باشد:

هر یک کیلو خرما یا کشمش، حدود دو و نیم کیلو سرکه می دهد.

هر یک کیلو انگور، حدود یک کیلو سرکه می دهد.

هر یک کیلو سیب، حدود نیم کیلو سرکه می دهد.

آب سالم

ماده دیگری که در فرایند تولید برخی از سرکه ها عموماً مورد نیاز است، آب می باشد که توصیه می شود از آب سالم (آب چشمه یا چاه عمیق) استفاده نمایید.

ظرف

جنس ظرف مورد استفاده در فرایند تولید و نگهداری سرکه نیز حائز اهمیت است. توصیه می شود جنس ظرف به گونه ای باشد که در فرایند شیمیایی تخمیر و تولید سرکه، واکنش نشان ندهد و دخالت نداشته باشد. لذا ترجیحاً استفاده از ظروف شیشه ای توصیه می شود.

دما و محیط مناسب

دمای مناسب برای تهیه سرکه، دمای هوای معتدل متمایل به گرمی بین 25 تا 30 درجه سانتیگراد می باشد. در محیط تولید نیز باید هوا جریان داشته باشد؛ لذا اگر در محل تولید، آفتاب سوزان و هوا بسیار گرم است باید ظرف ها را در سایه قرار دهید.                        

بهترین فصل برای تهیه سرکه اواسط فصل بهار تا اواسط فصل پاییز است؛ چون در هوای بسیار سرد، فعل و انفعالات سرکه انجام نمی شود.

طرز تهیه سرکه انگور

یکی از سرکه های مورد علاقه عموم، سرکه انگور است که توصیه می شود از انگوری که شیرینی زیادی داشته باشد، استفاده نمایید تا سرکه بهتری تولید شود. اگر انگور اصلاً شیرین نباشد، سرکه تولید نخواهد شد. برای تهیه سرکه انگور طی دو مرحله ذیل عمل نمائید:

مرحله اول

ابتدا انگورها را بشویید و سپس آنرا در ظرف یا بشکه ای قرار دهید. (لازم به ذکر است که اگر انگور را چنگ بزنید و لِه کنید و در بشگه بریزید، زمان انجام فرایند تولید سرکه در مرحله اول کاهش می یابد.) سپس بسته به میزان شیرینی انگور، می بایست مقداری آب داخل بشکه بریزید. تقریباً به ازای هر یک کیلو انگور شیرین 150 الی 200 گرم آب به آن اضافه کنید. (اگر شیرینی آن کم باشد، میزان آب کمتری نیاز است.) بشکه حاوی انگور و آب باید مقداری سرخالی باشد تا کف ایجاد شده بر اثر فعل و انفعالات مربوطه، سرریز نشود. پس از  ریختن آب به مقدار مشخص، درب بشکه را باید به صورتی که مانع از تردد هوا نگردد، بر روی ظرف قرار دهید؛ یعنی چون در مراحل تهیه سرکه، واکنش تخمیر نیاز به وجود هوا دارد، نباید درب ظرف سفت و کیپ گردد؛ بلکه باید جریان هوا کمی برقرار باشد تا در روند تهیه سرکه مشکل ایجاد نشود.                                                       

تذکر بسیار مهم

هرگز در مراحل تولید سرکه نباید درب ظرف یا بشکه را کاملاً به صورت کیپ بگذارید چرا که در صورت در جریان نبودن هوا، هرگز سرکه ترش نخواهد شد.

پشه سرکه:                                                                       

بعد از 4-5 روز از مرحله اول که انگور در حال تغییر شکل است؛ یعنی لک دار شده و در حال گندیدن است، سر و کله حشراتی پیدا می شود که به آن ها پشه سرکه یا پشه میوه می گویند. این پشه ها در فرایند تخمیر ماده اولیه و تولید سرکه موثر می باشند.
هر گاه دمای محیط از 25 درجه سانتیگراد پایین بیاید قدرت زاد و ولد این حشرات کم شده و در نهایت در زیر 16 درجه سانتیگراد باعث از بین رفتن پشه ها می‏شود و اگر دمای محیط بالاتر از 30 درجه سانتیگراد نیز باشد باعث عقیم شدن حشره نر و در نهایت باز منجر به از بین رفتن آن ها می‏گردد؛ پس نتیجه می‏گیریم بهترین دما جهت زندگی این پشه ها 25 درجه سانتیگراد است.

تکان دادن و هم زدن انگورها

بعد از یک هفته که از مرحله اول گذشت، انگورهای در حال تخمیر، حالت جوش پیدا می کنند و کم کم سطح آن بالا می آید. در این زمان برای اینکه انگورهای روی سطح ظرف نیز کاملاً پوسیده شوند، لازم است با یک هم زدن و جابجایی، انگورهای روی سطح بشکه را به هم بزنید تا انگورهای سطح ظرف جای خود را با انگورهای داخل ظرف عوض کنند. (این کار را 2 الی 3 بار در طی مرحله اول انجام دهید.) اگر هوا معتدل باشد، بعد از حدود یک ماه انگورها کاملاً له و شل می گردد و کم کم داخل ظرف ته نشین می شود بطوریکه روی سطح ظرف، مایع حاصله قرار می گیرد. در این زمان روی سطح آن حالت کف و کپک بوجود می آید. البته بسته به گرمای هوا این مدت زمان، ممکن است کم یا زیاد گردد.

تذکر

- در این حالت، آب انگور، اگر پرمایه باشد اصلاً کپک نمی زند، اگر رنگ کف و کپک ایجاد شده روی سطح مایع، سفید باشد نشان از کم مایه بودن آن است؛ ولی اگر رنگ آن حالت کرم متمایل به قهوه ای باشد، میزان مایه آن جهت تولید سرکه مناسب و اندازه است.

- اگر آب انگور، پرمایه باشد در این حالت طعم تلخی می هد و برای اینکه ترش شود و سرکه ایجاد گردد باید مقداری آب به آن اضافه کرد و آن را هم زد تا آب با همه محتویات ظرف مخلوط شود.

- اگر آب انگور، کم مایه باشد باید مجدداً مقداری انگور شیرین داخل آن ریخت و بگذاریم بماند تا بعد از مدتی مایه آن اندازه شود یا اینکه باید آنقدر آب آن تبخیر شود تا جهت تولید سرکه، مایه آن به اندازه و میزان مناسب برسد.
پس از ایجاد حالت کف و کپک بر روی سطح ظرف و اندازه شدن میزان مایه آب داخل انگور، در پایان مرحله اول یعنی بعد از حدود 50 الی 70 روز از شروع فرایند تولید، باید تفاله انگور را از آب آن جدا نمایید و بگذارید در مرحله دوم کاملاً ترش شده و تبدیل به سرکه شود.
تفاله های انگور را پس از جداسازی از آب آن باید تحت فشار قرار داد تا آب باقی مانده در آن کاملاً گرفته شود، مثلاً می توانید آنها را داخل پارچه توری بگذارید و فشار دهید تا آب از تفاله جدا بشود. تفاله نهایی انگور را دور بریزید و این مایع گرفته شده از تفاله را به آب قبلی اضافه نمایید. تفاله برای خوراک دام می تواند مورد استفاده قرار گیرد.

تذکر: برخی از افراد در تهیه سرکه، از نمک، خمیر نان و دیگر مخمرها استفاده می کنند که استفاده از این مواد در تهیه سرکه مورد تایید نمی باشد.

مرحله دوم

خروجی مرحله اول، آب انگور نامیده می شود که در مرحله دوم تبدیل به سرکه خواهد شد. در این مرحله باید منتظر ماند تا آب جدا شده از انگور تبدیل به سرکه شود که در این خصوص روی موارد ذیل باید دقت کرد:

- ظرف مورد استفاده باید شیشه ای باشد.

- چون در مراحل تهیه سرکه، انجام واکنش شیمیایی مربوطه نیاز به وجود هوا دارد، نباید درب ظرف سفت و کیپ گردد، بلکه باید جریان هوا کمی برقرار باشد تا در روند تهیه سرکه مشکل ایجاد نشود.

- در یک هوای معتدل، 10 الی 20 روز طول می کشد تا مایع حاصله از مرحله اول، در این مرحله کاملاً ترش و تبدیل به سرکه شود.

- به علت تغییرات حاصله در مواد اولیه در فرایند تولید سرکه، بعد از مدتی، ته ظرف سرکه، چیزی شبیه گِل، ته نشین می گردد که می بایست آن جرم را از مایع اصلی جدا کرد. برای این کار سرکه را داخل ظرفی دیگر بریزید تا گِل، ته ظرف قبلی باقی بماند و بتوان آنرا دور ریخت. این کار را یک تا دو بار بعد از حدود یک هفته از مرحله دوم که مایع، به رنگ زلال درآمد انجام می دهیم.                                 

- پس از پایان مرحله دوم، سرکه ترش ترش شده را در ظرف ترجیحاً شیشه ای بریزید و آن را پر کنید و درب آنرا محکم ببندید و در سایه نگهداری کنید.

خواص و کاربرد سرکه خانگی

طبیعت سرکه، سرد و خشک است و مصلح آن شیرینی های طبیعی و روغن بادام شیرین می باشد و دارای خواص و کاربردهای زیادمی باشد. بسیاری از نسخه ها ی طب سنتی ما از سرکه و عسل و ترکیب آن دو ( سرکنگبین یا سکنجبین) استفاده شده است؛ این در حالی است که بوعلی سینا در مورد خواص سکنجبین که همان مخلوط سرکه و عسل و نعناع می باشد کتابی با عنوان "الرساله فی السکنجبین" تالیف کرده است.

برخی از خواص سرکه های طبیعی

- استفاده از سركه در كنار وعده‌های غذایی باعث رقیق شدن خون شده و به تجزیه چربی‌ها و دفع سموم كمك كرده و سبب كاهش چربی خون می‌شود.

- اسید سیتریك موجود در سركه، هضم و جذب كلسیم موجود در سركه و سایر مواد غذایی را آسان می‌كند و در سوخت ‌و ساز بدن موثر است.

- سركه می ‌تواند باكتری‌های مضر سیستم گوارشی را از بین ببرد؛ بنابراین افرادی كه در سیستم گوارش خود با مشكلاتی نظیر: یبوست، نفخ، اسهال، دل درد و دفع نامرتب مزاج مواجه اند، می‌توانند با مصرف سركه به رفع این مشكل بپردازند.

- سركه می‌تواند ترشح اسید معده را متعادل كرده و از بروز گاز معده جلوگیری كند.

- سركه در رفع جرم دندان و التهاب لثه موثر است. به منظور رفع بوی بد دهان و نیز سفیدی دندان‌ها، هفته‌ای یك بار دندان‌های خود را با مسواك آغشته به سركه مسواك بزنید.

- در صورتی سركه می‌تواند در كاهش وزن تاثیرگذار باشد كه فرد از رژیم غذایی مناسبی جهت كاهش وزن پیروی كند، در غیر این صورت سركه تاثیری در كاهش وزن نخواهد داشت.

- بُخور سركه رقیق شده در رفع گرفتگی بینی ناشی از سرماخوردگی موثر است و سردردی را كه در اثر بدی هوای محیط، بخار حمام و زیادی صفرا باشد، معالجه می‌كند.

- سركه در درمان بوی عرق بدن، قارچ پا و ورم پا موثر است و می‌تواند در رفع احساس گرگرفتگی پاها تاثیر قابل توجهی داشته باشد.

- سركه ضدعفونی كننده قوی است و می‌تواند به عملكرد سم‌زدایی كبد كمك كرده و صفرا را از بین ببرد.

- دوام سركه نامحدود است؛ حتی اگر بعد از مدتی كدر شود و رسوب كند، همچنان خاصیت دارد.

برخی از کاربردهای سرکه های طبیعی
-  مصرف به عنوان چاشنی غذا
- تهیه ترشی
- تهیه شور و خیار شور
- تهیه سرکه شیره
- تهیه سکنجبین
- مصرف همراه با سالاد
- ضد عفونی کردن سبزی
- شستن و تمیز کردن دندان

- ضمناً سرکه مصلح بسیاری از مواد غذایی از جمله موارد ذیل می باشد

عسل، خرما، پسته، شلغم، خربزه، طالبی، گرمک، گندم، پاچه، سیرابی، جگر سیاه، میگو، ارده، پیاز، چغندر، بادمجان، پونه، پیازچه، شاهی، آویشن، کنگر، سیب زمینی ترشی، مارچوبه، مرزه، زیتون، گوشت شتر مرغ، شتر، خروس، خردل، تخم آفتابگردان، روغن زیتون، شیره خرما و  عدس.
همچنین مصلح انواع ترب، تربچه، سیاه دانه و  گلپر، خیساندن در سرکه می باشد.
مصلح جگر سفید نیز خیساندن در سرکه و سپس کباب نمودن و مصلح  زبان و گوشت اردک و کبوتر طبخ با سرکه می باشد.

تذکر: با توجه به طبیعت سرکه،  افرادی که دارای غلبه سردی هستند باید از مصرف سرکه بپرهیزند و افراد دارای مزاج های سرد و خشک یا سرد و تر، کمتر سرکه مصرف نمایند. لازم به ذکر است که سركه برای مبتلایان به ضعف اعصاب، درد مفاصل و زخم معده نیز مضر است. این دسته از افراد می توانند سرکه را به همراه مصلحات آن مصرف کنند. مثلاً مصرف سکنجبین یا سرکه شیره برای این دسته افراد نیز نافع است.

سرکه های مصنوعی

متاسفانه سرکه تقلبی نیز مانند تمام مواد غذایی سالم که به صورت تقلبی تهیه و در بازار با بسته بندی های شکیل عرضه می شوند، در دسترس خریداران است؛ لذا در صورتیکه قصد خرید سرکه طبیعی را دارید، حتماً از مراکز مورد اطمینان خرید نمایید.
سرکه های تقلبی دارای اسید استیک هستند و بعضاً هیچگونه تخمیر و مراحل تولید سرکه طبیعی در تولید آن وجود ندارد لذا بهای آن به مراتب از سرکه طبیعی ارزانتر تمام می شود؛ ولی این نوع سرکه به استثنای طعم ترش، دارای هیچ خاصیت دیگری نیست.
رنگ اصلی این سركه‌ها سفید بوده كه با رنگ مصنوعی، برخی از آن ها را به رنگ سركه های خانگی تبدیل می‌كنند.
در این سركه‌ها برای افزایش ماندگاری، از مواد نگهدارنده استفاده می‌شود.
سرکه، آبلیمو و چند سالی است که آبغوره تقلبی نیز به صورت صنعتی تهیه می گردد که در تهیه این مواد، بر خلاف تصویر روی محصول و تبلیغات دروغین، بعضاً از ماده اولیه طبیعی استفاده نشده است و کاملاً به صورت شیمیایی تولید می شوند. مصرف این مواد نه تنها مفید نیست، بلکه بسیار مضر می باشد.

ماندگاری سرکه

سرکه تقریباً به خاطر طبیعت اسیدی آن خود محافظ خود است و احتیاج به خنک کردن ندارد و دوام نامحدود دارد؛ البته جهت نگهداری سرکه ترجیحاً باید از ظروف شیشه ای دردار و به صورت سر پر استفاده کرد و بهتر است آن را در محیطی با دمای معتدل و سایه نگهداری نمود. ضمناً ممکن است تغییراتی در ظاهر بعضی از انواع سرکه ایجاد شود مثل حالت کدری، تغییر رنگ، ته نشست یا رسوب کردن. در این حال سرکه هنوز خوب است و تنها یک تغییر زیبایی ظاهری در آن رخ داده است و نه تغییرات مضر. اگر سرکه شما رسوب کرد می توانید آن را صاف کنید. برای اینکار سرکه را داخل ظرفی دیگر بریزید تا گِل، ته ظرف قبلی باقی بماند و بتوان آنرا دور ریخت.

طرز تهیه سرکه خرما یا کشمش

روش تهیه سرکه با استفاده از خرما یا کشمش نیز همانند سرکه انگور (که در قسمت قبل توضیح داده شد) است ولی با این تفاوت که میزان آبی که داخل ظرف یا بشگه می ریزند، دو الی سه برابر میزان وزن خرما یا کشمش می باشد که بسته به میزان شیرینی آن دارد، اگر خیلی شیرین نباشند آب کمتری می خواهند. به طور مثال به ازاء یک کیلو خرمای شیرین، دو الی سه لیتر آب داخل بشکه بریزید.
در سرکه خرما یا کشمش هم در هفته دوم، یک بار هم بزنید تا خرما یا کشمش های روی سطح ظرف نیز داخل ظرف رفته و سریعتر پوسیده شوند. این کار را 2 الی 3 بار دیگر در طی مرحله اول انجام دهید.
برای تهیه سرکه خرما از خرمای شیرین استفاده کنید؛ البته خرمای شیره دار برای تهیه سرکه بهتر است. رنگ کشمش نیز هر چه روشن تر باشد، رنگ سرکه اش روشن تر می گردد.
همانند سرکه انگور، پس از ایجاد حالت کف و کپک بر روی سطح ظرف و اندازه شدن میزان مایه آب داخل خرما، در پایان مرحله اول یعنی بعد از حدود 50 الی 70 روز از شروع فرایند تولید، باید تفاله خرما را از آب آن جدا نمایید و بگذارید در مرحله دوم کاملاً ترش شده و تبدیل به سرکه شود.

طرز تهیه سرکه سیب

برای تهیه سرکه سیب باید از سیب های شیرین استفاده نمود. برای این کار ابتدا سیب ها را شسته و آن را با چاقو به چند قسمت تقسیم و یا چرخ کنید تا سریع بپوسد و در فرایند تهیه سرکه تسریع گردد. سیب چرخ کرده را داخل بشکه بریزید تا بعد از مدتی له و نرم شود. روش تهیه سرکه سیب نیز همانند سرکه انگور است؛ ولی با این تفاوت که به محتوای ماده اولیه داخل ظرف، آب اضافه نمی شود. ادامه روش تهیه سرکه سیب نیز همانند سرکه انگور است.

تذکر:

- اگر سیب شیرین نباشد، مایع حاصله ترش نخواهد شد. لذا باید حتماً از سیب شیرین استفاده شود.

- اگر سیب خیلی آبدار و شیرین باشد، هر یک کیلوگرم سیب حدود 700 گرم سرکه می دهد. در حالت معمول هر یک کیلو گرم سیب حدود نیم کیلو گرم سرکه می دهد.

- اگر اشتباهاً یا به هر دلیلی داخل ظرف سیب مقدار کمی آب اضافه شود، اگر سیب شیرین باشد، فرایند تولید سرکه کمی طولانی تر شده و سرکه دیرتر عمل می آید.


دانشنامه تخصصی شیمی - کمیکا

منابع: ویکی‌پدیا فارسی، ravazadeh.com


 

  • شیمی عمومی
  • طیف سنجی
  • جداسازی و کروماتوگرافی
  • الکتروشیمی
  • شیمی آلی
  • محیط زیست
  • تقویم شیمی
  • مولکول شیمی
  • طیف سنج جرمی
  • شیمی فیزیک
  • شیمی مواد غذایی
  • نانوشیمی
  • شیمی و کامپیوتر
  • شیمی تجزیه
  • مجله علمی ـ خبری کمیکا
  • دانلودها
  • سم شناسی

جدیدترین مطالب

پربازدیدترین مطالب

آمار سایت

394343
امروز
دیروز
هفته جاری
هفته گذشته
ماه جاری
ماه گذشته
بازدید کل
286
871
2307
385731
21124
35644
394343

آی‌پی شما: 54.162.19.123
امروز: سه شنبه، 02 خرداد 1396 - ساعت: 07:03:19